ميان بد و خوب در افراد جماد ـ نظير معادن و يا طلا ـ و نيز افراد يك نوع از حيوان، حدّ فاصل معيّن و محدود وجود دارد؛ ولى افراد انسان در دو طرف اعلى علّيين و اسفل سافلين، حدّ و نهايت ندارد.

خداوند متعال مى فرمايد: «إِنَّ الْمُنَـفِقِينَ فِى الدَّرْكِ الاْءَسْفَلِ مِنَ النَّارِ» به راستى كه منافقان در پايينترين طبقه ى آتش جهنم قرار دارند.(1)
و درباره ى شيطان و پيروانش مى فرمايد: «لاَءَمْلاَءَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ» قطعا جهنم را از جنّى ها و انسانها پر خواهم كرد.
در طرف سقوط، انسان از ابليس بدتر، و در طرف صعود، مقامَش از مَلَك بالاتر است.

معاويه در بالاى منبر در كوفه گفت:

«إِنِّى ـ وَ اللّه‏ِ ـ ما قاتَلْتُكُمْ لِتُصَلُّوا وَ لا لِتَصُومُوا، وَ لا لِتَحِجُّوا، وَ لا لِتُزَكُّوا.إِنَّكُمْ لَتَفْعَلُونَ ذلِكَ، وَ لكِنِّى قاتَلْتُكُمْ لاِءَتَأَمَّرَ عَلَيْكُمْ،... فَكُلُّ شَرْطٍ شَرَطْتُهُ تَحْتَ قَدَمِىَّ هاتَيْنِ.»
به خدا سوگند، من براى اين با شما نجنگيدم كه نماز بخوانيد و يا روزه بگيريد و يا حج به جا آوريد و يا زكات بدهيد؛ زيرا [مى دانم] شما اينها را به جا خواهيد آورد، بلكه براى اين منظور با شما جنگيدم تا بر شما حكومت كنم... تمام شرطهايى را كه با حسن بن على ـ عليهم السّلام ـ بسته بودم، به زير اين دو پاى خود مى اندازم.(3) واقعا با ابليس از يك پستان ارتضاع مى شوند شير مى خورند.

1. سوره ى نساء، آيه ى 145.

2. سوره ى هود، آيه ى 119.

3. ر.ك: بحارالانوار، ج 44، ص 48؛ ارشاد، ج 2، ص 11؛ به شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج 16، ص 14 و 45؛ كشف الغمة، ج 1، ص 542؛ مناقب ابن شهر آشوب، ج 4، ص 35.